Ceremoniał Wojskowy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej

Wyróżnienie żołnierza wpisem do „Księgi Honorowej Wojska Polskiego” jest wyrażeniem uznania za ofiarność i odwagę wykazaną w walce zbrojnej, podczas akcji humanitarnej lub ratowniczej lub wybitne zasługi w umacnianiu zdolności bojowych Wojska Polskiego i obronności Rzeczypospolitej Polskiej.

Uroczystość stanowi jeden z elementów obchodów Święta Wojska Polskiego¹⁸⁰.

W uroczystości bierze udział Minister ON, przedstawiciele kierownictwa MON i SZ RP oraz rodzin wyróżnionych żołnierzy. Do udziału w uroczystości zaprasza się przedstawicieli władz państwowych, Parlamentu RP, duszpasterstw wojskowych, organizacji pozarządowych i środowisk kombatanckich.

Wojskową asystę honorową podczas uroczystości stanowi poczet sztandarowy i orkiestra wojskowa¹⁸¹.

PRZYKŁADOWY SCENARIUSZ:
Przebieg uroczystości:
▪ przybycie uczestników uroczystości oraz zaproszonych gości (przybyli zajmują wskazane miejsca, narrator /konferansjer/ przedstawia uczestnikom przebieg uroczystości oraz wprowadza w jej tematykę);
▪ przybycie Ministra ON (trębacz gra sygnał „Baczność”. Minister ON przyjmuje meldunek od Szefa SG WP o gotowości do rozpoczęcia uroczystości i zajmuje wskazane miejsce);
▪ wprowadzenie sztandaru (trębacz gra sygnał „Baczność”. Dowódca uroczystości podaje komendę do wprowadzenia sztandaru: „Sztandar – WPROWADZIĆ”, poczet sztandarowy maszeruje na wskazane miejsce, zatrzymuje się i oddaje honory. Orkiestra wojskowa wykonuje hymn RP);
▪ ceremonia wyrażenia uznania szczególnie zasłużonym żołnierzom w formie wpisu do „Księgi Honorowej Wojska Polskiego” (narrator /konferansjer/ informuje o rozpoczęciu ceremonii. Trębacz gra sygnał „Słuchajcie Wszyscy”. Wyznaczona osoba odczytuje decyzję Ministra ON w sprawie wyróżnienia wpisem do „Księgi Honorowej Wojska Polskiego”. Po odczytaniu decyzji wyróżnieni żołnierze /w przypadku żołnierzy poległych – przedstawiciele rodziny żołnierza/ występują i stają w wyznaczonym miejscu. Narrator /konferansjer/ zaprasza Ministra ON do wręczenia dyplomów pamiątkowych. Minister ON w towarzystwie Szefa SG WP wręcza dyplomy pamiątkowe. Po odebraniu wyróżnień osoby wyróżnione powracają na poprzednie miejsca);
▪ przemówienie Ministra ON;
▪ przemówienie przedstawiciela wyróżnionych żołnierzy;
▪ odegranie „Pieśni Reprezentacyjnej Wojska Polskiego”;
▪ odprowadzenie sztandaru (dowódca uroczystości podaje komendę do odprowadzenia sztandaru: „Sztandar – ODPROWADZIĆ”, poczet sztandarowy oddaje honory, trębacz gra „Hasło WP”, po czym poczet sztandarowy i orkiestra wojskowa opuszczają miejsce uroczystości);
▪ wykonanie pamiątkowej fotografii;
▪ zakończenie uroczystości.

¹⁸⁰ Organizatorem uroczystości jest MON. Organizator określa miejsce uroczystości.
¹⁸¹ Jeżeli uroczystość odbywa się w Warszawie, wojskową asystę honorową stanowi KR WP i OR WP.

W instytucjach wojskowych, dowództwach, sztabach uroczystość wręczania aktów mianowania na wyższe stopnie wojskowe oraz odznak orderów i odznaczeń, odznak honorowych, okolicznościowych i pamiątkowych, tytułów honorowych, honorowej broni białej i innych wyróżnień odbywa się w czasie uroczystej zbiórki.

Uroczystość należy zorganizować w miarę możliwości w sali tradycji (ceremonialnej, odpraw).

Do udziału w uroczystości zaprasza się przełożonych, przedstawicieli władz państwowych, administracyjnych i samorządowych regionu, duszpasterstw wojskowych, organizacji pozarządowych i środowisk kombatanckich. W uroczystości powinien uczestniczyć, w miarę możliwości, cały stan osobowy instytucji wojskowej (dowództwa, sztabu).

Wojskową asystę honorową podczas uroczystości stanowi poczet sztandarowy i trębacz¹⁸².

PRZYKŁADOWY SCENARIUSZ:
Przebieg uroczystości organizowanej w ramach uroczystej zbiórki:

Uroczystość do momentu wprowadzenia sztandaru¹⁸³ i odegrania przez trębacza „Hasła WP” przebiega zgodnie ze scenariuszem uroczystej zbiórki. Po jego odegraniu odbywa się:
▪ przemówienie osoby kierującej instytucją wojskową (wita on uczestników uroczystości);
▪ ceremonia wręczania odznak orderów, odznaczeń, aktów mianowania lub innych wyróżnień (wyznaczona osoba odczytuje stosowne postanowienia /decyzje, rozkazy/. Dowódca uroczystości podaje komendę do wystąpienia osób odznaczonych, mianowanych lub wyróżnionych. Występują oni na wyznaczone miejsce w kolejności: odznaczeni według rangi odznaczenia, mianowani na wyższe stopnie wojskowe według hierarchii stopni. Osoba kierująca instytucją wojskową w towarzystwie asystującego żołnierza podchodzi do prawego skrzydła ustawionych w szeregu osób wyróżnionych lub mianowanych. Asystujący żołnierz podaje kolejno dekorującemu – odznaki orderów i odznaczeń, akty mianowania i inne wyróżnienia. Dekorujący przypinając odznaki orderów i odznaczeń mówi, np.: „W imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wręczam Panu /Pani/ ….. /stopień wojskowy/ ….. /pełna nazwa orderu lub odznaczenia/”, następnie wręcza legitymację, wymienia uścisk dłoni i mówi „Gratuluję”. Odznaczony /odznaczona/ odpowiada: „Ku chwale Ojczyzny” /osoby cywilne odpowiadają: „Dziękuję”/. Przy wręczaniu aktu mianowania osoba kierująca instytucją wojskową mówi, np.: „Gratuluję Panu /Pani/ …. /stopień wojskowy/” i wymienia uścisk dłoni. Mianowany /mianowana/ odpowiada: „Ku chwale Ojczyzny”. Po wręczeniu wszystkich odznak orderów i odznaczeń, aktów mianowania i innych wyróżnień dekorujący wraca na swoje miejsce. Dowódca uroczystości podaje komendę do wstąpienia wyróżnionych na swoje miejsca);
▪ przemówienie okolicznościowe osoby kierującej instytucją wojskową;
▪ przemówienie okolicznościowe przedstawiciela osób wyróżnionych (dziękuje on w imieniu wyróżnionych);
▪ dokonanie wpisów w Księdze Pamiątkowej Instytucji Wojskowej lub Kronice Instytucji Wojskowej i wykonanie pamiątkowej fotografii;
▪ odprowadzenie sztandaru (dowódca uroczystości podaje komendę do odprowadzenia sztandaru: „Sztandar – ODPROWADZIĆ”, poczet sztandarowy oddaje honory, trębacz gra „Hasło WP”, po czym poczet sztandarowy opuszcza miejsce uroczystości);
▪ zakończenie uroczystości.

Jeżeli podczas uroczystości wręczana jest honorowa broń biała, to ceremonia ta odbywa się w następujący sposób: dekorujący bierze oburącz ze stolika lub od asystującego żołnierza broń białą. Trzymając pochwę w prawej, a rękojeść w lewej ręce, wręcza ją wyróżnionemu jednocześnie wypowiadając formułę, np.: „W imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wręczam Panu /Pani/ ….. /stopień wojskowy/ ….. /pełna nazwa broni białej/”. Otrzymujący przyjmuje broń białą oburącz, chwytając rękojeść w prawą, a pochwę w lewą rękę. Następnie prawą ręką wysuwa ją z pochwy na długość kartusza, podnosi do wysokości ust i całuje głownię w miejscu umieszczenia wizerunku orła, po czym opuszcza do poprzedniej wysokości i zdecydowanym ruchem wsuwa do pochwy. Trzymając nadal oburącz broń białą odpowiada: „Ku chwale Ojczyzny”. Następnie wyróżniony przesuwa lewą rękę wzdłuż pochwy pod rękojeść i opuszcza broń białą wzdłuż uda lewej nogi.

W jednostkach (instytucjach) wojskowych wręczanie odznak orderów i odznaczeń, aktów mianowania na wyższe stopnie wojskowe, odznak honorowych, okolicznościowych, pamiątkowych i innych, tytułów honorowych, honorowej broni białej i innych wyróżnień odbywa się w czasie uroczystego apelu.

Uroczystość powinna być przeprowadzona na placu apelowym jednostki (instytucji) wojskowej lub w uzgodnieniu z władzami administracyjnymi regionu, w innym miejscu, np. na rynku miejskim lub w miejscu chwały oręża polskiego.

Wojskową asystę honorową podczas uroczystości stanowi kompania honorowa i orkiestra wojskowa.

PRZYKŁADOWY SCENARIUSZ:
Przebieg uroczystości organizowanej w ramach uroczystego apelu:

Uroczystość do momentu podniesienia flagi państwowej RP i odegrania hymnu RP przebiega zgodnie ze scenariuszem uroczystego apelu. Po jego odegraniu odbywa się:
▪ przemówienie dowódcy jednostki (instytucji) wojskowej (dowódca wita uczestników uroczystości);
▪ ceremonia wręczenia odznak orderów i odznaczeń, aktów mianowania lub innych wyróżnień (wyznaczona osoba odczytuje stosowne postanowienia /decyzje, rozkazy/. Dowódca uroczystości podaje komendę do wystąpienia osób odznaczonych, mianowanych lub wyróżnionych. Występują oni na wyznaczone miejsce w kolejności: odznaczeni według rangi odznaczenia, mianowani na wyższe stopnie wojskowe według hierarchii stopni. Dowódca jednostki /instytucji/ wojskowej w towarzystwie asystującego żołnierza podchodzi do prawego skrzydła ustawionych w szeregu osób wyróżnionych lub mianowanych. Asystujący żołnierz podaje kolejno dowódcy odznaki orderów i odznaczeń, akty mianowania i inne wyróżnienia. Dekorujący przypinając odznaki orderów i odznaczeń mówi, np.: „W imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wręczam Panu /Pani/ ….. /stopień wojskowy/ ….. /pełna nazwa orderu lub odznaczenia/”, następnie wręcza legitymację, podaje dłoń i mówi „Gratuluję”. Odznaczony /odznaczona/ odpowiada: „Ku chwale Ojczyzny” /osoby cywilne odpowiadają: „Dziękuję”/. Przy wręczaniu aktu mianowania dowódca jednostki /instytucji/ wojskowej mówi, np.: „Gratuluję Panu /Pani/ ….. /stopień wojskowy/” i podaje dłoń. Mianowany /mianowana/ odpowiada: „Ku chwale Ojczyzny”. Po wręczeniu wszystkich odznak orderów i odznaczeń, aktów mianowania i innych wyróżnień dekorujący wraca na swoje miejsce. Dowódca uroczystości podaje komendę do wstąpienia wyróżnionych na swoje miejsca)¹⁸⁴;
▪ przemówienie okolicznościowe dowódcy jednostki (instytucji) wojskowej;
▪ wystąpienie okolicznościowe przedstawiciela osób wyróżnionych (dziękuje on w imieniu wyróżnionych);
▪ odegranie „Pieśni Reprezentacyjnej Wojska Polskiego”;
▪ przegrupowanie do defilady;
▪ defilada;
▪ zakończenie uroczystości.

¹⁸² Jeśli dowództwo (sztab, instytucja) nie posiada sztandaru, uroczystość może się odbyć bez jego udziału.
¹⁸³ Dotyczy instytucji wojskowych, dowództw i sztabów posiadających sztandar.
¹⁸⁴ Odznaczeni Orderem KW na komendę dowódcy uroczystości zajmują miejsce obok osoby dekorującej. Jeżeli podczas uroczystości jest organizowana defilada odznaczeni Orderem KW zajmują miejsce obok osoby przyjmującej defiladę.

Pośmiertne odznaczenie (mianowanie na wyższy stopień wojskowy) żołnierza poległego w czasie wykonywania obowiązków służbowych odbywa się w trakcie ceremonii pogrzebowej (podczas Mszy żałobnej lub Nabożeństwa żałobnego) albo ceremonii wystawienia zwłok (ceremonia świecka).

PRZYKŁADOWY SCENARIUSZ:
Przebieg ceremonii organizowanej w trakcie Mszy żałobnej lub Nabożeństwa żałobnego:
▪ wejście orszaku liturgicznego (orszak liturgiczny zajmuje miejsce przy ołtarzu);
▪ odczytanie postanowienia (decyzji) o nadaniu orderu lub odznaczenia (mianowaniu na wyższy stopień wojskowy) – (przedstawiciel urzędu nadającego order lub odznaczenie /mianującego na wyższy stopień wojskowy/ odczytuje stosowne postanowienie /decyzję/, a następnie przekazuje przedstawicielowi najbliższej rodziny poległego żołnierza legitymację odznaczenia /akt mianowania/. Żołnierz trzymający poduszkę żałobną¹⁸⁵ z przypiętą odznaką orderu lub odznaczenia¹⁸⁶ maszeruje przed trumnę /urnę/, ustawia poduszkę na przygotowanym miejscu, oddaje honory i odchodzi na wyznaczone miejsce);
▪ rozpoczęcie Mszy żałobnej lub Nabożeństwa żałobnego.

PRZYKŁADOWY SCENARIUSZ:
Przebieg ceremonii organizowanej w trakcie wystawienia zwłok (ceremonia świecka):
▪ wejście mistrza ceremonii;
▪ odczytanie postanowienia (decyzji) o nadaniu orderu lub odznaczenia (mianowaniu na wyższy stopień wojskowy) – (przedstawiciel urzędu nadającego order lub odznaczenie /mianującego na wyższy stopień wojskowy/ odczytuje stosowne postanowienie /decyzję/, a następnie przekazuje przedstawicielowi najbliższej rodziny poległego żołnierza legitymację odznaczenia /akt mianowania/. Żołnierz trzymający poduszkę żałobną z przypiętą odznaką orderu lub odznaczenia maszeruje przed trumnę /urnę/, ustawia poduszkę na przygotowanym miejscu, oddaje honory i odchodzi na wyznaczone miejsce);
▪ prowadzenie dalszej części uroczystości przez mistrza ceremonii.

Ceremonia pośmiertnego odznaczenia i mianowania na kolejny stopień wojskowy może odbyć się także na cmentarzu. Wówczas przed przemówieniami pożegnalnymi odczytuje się wyciąg z aktu o nadaniu orderu lub odznaczenia i mianowaniu na kolejny stopień wojskowy oraz przypina się odznakę orderu lub odznaczenia do poduszki. Postanowienie o nadaniu orderu i odznaczenia odczytuje przedstawiciel urzędu, który je nadaje.

Żołnierz z poduszką, na której upięta jest odznaka nadanego orderu lub odznaczenia zajmuje miejsce przy grobie.

Po zakończeniu uroczystości pogrzebowej na cmentarzu odznaka orderu lub odznaczenia jest odpinana od poduszki i przekazywana rodzinie poległego żołnierza na ogólnych zasadach dotyczących pogrzebów z udziałem wojskowej asysty honorowej.

Jeśli order lub odznaczenie nie zostało wręczone rodzinie poległego żołnierza podczas uroczystości pogrzebowej, może być wręczone w trakcie innej uroczystości, zgodnie z zasadami dotyczącymi uroczystości nadania orderów i odznaczeń.

¹⁸⁵ Odznaki orderów i odznaczeń umieszcza się na specjalnie do tego celu przeznaczonych poduszkach w następujących okolicznościach: (1) jeżeli osoba zmarła dekorowana jest odznakami orderu lub odznaczenia w czasie uroczystości pogrzebowych; (2) w czasie uroczystości pogrzebowych osoby posiadającej ordery lub odznaczenia.
¹⁸⁶ Odznaki orderów i odznaczeń umieszcza się na poduszkach w następujący sposób: (1) odznakę orderu zawieszoną na wielkiej wstędze (krzyż, gwiazda) – na oddzielnej poduszce, przy czym wielką wstęgę z krzyżem upina się wzdłuż brzegów poduszki, tak aby tworzyła czworobok, w którego środku umieszcza się gwiazdę orderową. Krzyż umieszcza się pośrodku dolnego brzegu poduszki; (2) odznakę orderu zawieszoną na wstędze (krzyż, gwiazda) – na oddzielnej poduszce, przy czym krzyż ze wstęgą umieszcza się w rzędzie górnym, a gwiazdę orderową poniżej; (3) odznakę orderu zawieszoną na wstędze (krzyż) oraz jedną do czterech odznak orderów i odznaczeń, zawieszonych na wstążkach – na jednej poduszce, przy czym odznakę orderu zawieszoną na wstędze umieszcza się w rzędzie górnym; (4) od jednej do ośmiu odznak orderów i odznaczeń zawieszonych na wstążkach – na jednej poduszce w dwóch rzędach, według kolejności ich noszenia; (5) odznaki orderów i odznaczeń obcych państw umieszcza się na oddzielnych poduszkach.