Ceremoniał Wojskowy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej

Uroczystości pogrzebowe ze względu na rodzaj ceremoniału dzielą się na: bezwyznaniowe (świeckie) oraz wyznaniowe (np. katolicka, prawosławna, ewangelicka).

Podczas uroczystości pogrzebowej wojskowa asysta honorowa może składać się z ²⁴³: kompanii honorowej (pododdziału honorowego z pocztem sztandarowym/ chorągwianym lub pododdziału bez pocztu sztandarowego/chorągwianego), żołnierzy wyznaczonych na posterunek honorowy, żołnierzy do niesienia poduszek z odznakami orderów i odznaczeń, żołnierzy do niesienia wieńców i wiązanek, żołnierzy do posługi liturgicznej, orkiestry wojskowej, trębacza i werblisty²⁴⁴. Jeżeli w uroczystościach bierze udział inna orkiestra (trębacz, werblista), nie wchodzi ona w skład wojskowejasysty honorowej. Wojskowej asysty honorowej nie wyznacza się do udziału w uroczystościach pogrzebowych żołnierzy (osób), którzy zostali skazani prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwa popełnione umyślnie. Formularz wniosku o skierowanie wojskowej asysty honorowej do udziału w uroczystości pogrzebowej określa załącznik nr 1a.

Minister ON decyduje o udziale wojskowej asysty honorowej w uroczystości pogrzebowej członków najwyższych władz państwowych, generałów (admirałów) oraz innych osób szczególnie zasłużonych dla państwa. Podejmując decyzję o ewentualnym skierowaniu wojskowej asysty honorowej do udziału w ceremonii pogrzebowej Minister ON może zasięgnąć opinii rodziny zmarłego, organizatora uroczystości pogrzebowej, przewodniczących organizacji i środowisk kombatanckich, właściwych organów rządowych lub samorządowych lub kierowników urzędów państwowych. Skład wojskowej asysty honorowej określa w swoim rozkazie dowódca garnizonu właściwego dla miejsca przeprowadzenia uroczystości, mając na uwadze posiadane możliwości oraz siły i środki będące w jego dyspozycji. W przypadku pogrzebu członków najwyższych władz państwowych oraz generałów (admirałów) wojskowa asysta honorowa składa się co najmniej z: pododdziału honorowego z pocztem sztandarowym/chorągwianym lub pododdziału bez pocztu sztandarowego/ chorągwianego, żołnierzy na posterunek honorowy, żołnierzy do niesienia poduszek z odznakami orderów i odznaczeń, żołnierzy do niesienia wieńców i wiązanek, orkiestry wojskowej

O udziale wojskowej asysty honorowej w uroczystości pogrzebowej:
1. Dam i kawalerów Orderu Wojennego Virtuti Militari i Orderu Krzyża Wojskowego;
2. Kombatantów i weteranów, uczestników walk o wolność i niepodległość Polski;
3. Kombatantów i weteranów misji wojskowych poza granicami państwa;
4. Żołnierzy w służbie czynnej;
5. Byłych żołnierzy zawodowych;
6. Szczególnie zasłużonych pracowników wojska²⁴⁵;
decyduje dowódca garnizonu właściwego dla miejsca przeprowadzenia uroczystości.

Podejmując decyzję dotyczącą udziału wojskowej asysty honorowej w uroczystości pogrzebowej, dowódca garnizonu zobowiązany jest zasięgnąć opinii:
1. Instytutu Pamięci Narodowej i Wojskowego Biura Historycznego w przypadku żołnierzy zawodowych, byłych żołnierzy zawodowych, pracowników wojska lub byłych pracowników wojska urodzonych przed dniem 1 sierpnia 1972 r.;
2. Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przypadku kombatantów i weteranów, uczestników walk o wolność i niepodległość Polski.
Podejmując decyzję dowódca garnizonu może zasięgnąć opinii rodziny zmarłego, organizatora uroczystości pogrzebowej, właściwych dowódców jednostek (instytucji) wojskowych (dotyczy żołnierzy w służbie czynnej), przewodniczących organizacji i środowisk kombatanckich, właściwych organów rządowych lub samorządowych lub kierowników urzędów państwowych.
Wojskową asystę honorową na pogrzeb zmarłego żołnierza będącego w czynnej służbie wojskowej wyznacza dowódca macierzystego garnizonu²⁴⁶.

W przypadku pogrzebu odbywającego się poza miejscem stałej dyslokacji jednostki (instytucji) wojskowej, w której zmarły żołnierz pełnił służbę – wojskową asystę honorową wyznacza dowódca garnizonu usytuowanego najbliżej od miejsca pogrzebu^246a.

W przypadku śmierci żołnierza w czasie wykonywania obowiązków służbowych Minister ON²⁴⁷ może podjąć decyzję o opuszczeniu na znak żałoby²⁴⁸ flagi państwowej RP do połowy masztu w wyznaczonym miejscu (wyznaczonych jednostkach /instytucjach/ wojskowych).

Uroczystość pogrzebową o charakterze wyznaniowym prowadzi duchowny. Msza żałobna i Nabożeństwo żałobne może odbyć się w kościele garnizonowym, kościele wskazanym przez rodzinę bądź organizatora pogrzebu lub w kaplicy cmentarnej. W czasie Mszy żałobnej lub Nabożeństwa żałobnego wystawiany jest posterunek honorowy. Jeżeli Msza żałobna lub Nabożeństwo żałobne odbywa się w kościele garnizonowym posługę liturgiczną mogą sprawować żołnierze.

Uroczystość pogrzebową o charakterze świeckim prowadzi mistrz ceremonii. Rozpoczyna się ona wystawieniem zwłok w domu pogrzebowym²⁴⁹. Przebiega zgodnie z porządkiem opracowanym przez mistrza ceremonii, z uwzględnieniem postanowień ceremoniału wojskowego. W czasie wystawienia zwłok w domu pogrzebowym wystawiany jest posterunek honorowy.

Trumnę ze zwłokami (urnę z prochami) ustawia się w kościele (domu pogrzebowym) na specjalnie przygotowanym katafalku. Na trumnie umieszcza się nakrycie głowy²⁵⁰ (czapkę rogatywkę, czapkę garnizonową, kapelusz, furażerkę, beret)²⁵¹, ze stopniem wojskowym uwidocznionym od strony patrzących na trumnę, na wysokości piersi zmarłego. Na urnie nakrycia głowy nie mocuje się. Przed trumną (urną) ustawia się poduszki z przypiętymi odznakami orderów i odznaczeń, wieńce i wiązanki oraz, jeśli rodzina wyrazi takie życzenie, może zostać wystawiona fotografia zmarłego²⁵².

Przed rozpoczęciem uroczystości pogrzebowej trumnę żołnierza, damy i kawalera Orderu Wojennego VM lub Orderu KW oraz osoby szczególnie zasłużonej dla państwa dekoruje się flagą państwową (w przypadku marynarzy trumnę dekoruje się banderą wojenną MW). Flagę państwową RP umieszcza się wzdłuż trumny białym pasem od lewego boku zmarłego (flagę z godłem RP i banderę o proporcji 5:8 umieszcza się w poprzek trumny tak, aby wizerunek herbu Rzeczypospolitej Polskiej spoczywał na piersi poległego, a brzegi przykrywały dolne krawędzie trumny)²⁵³. Urnę dekoruje się szarfą biało-czerwoną o wymiarach: 100 x 6 cm. Na trumnie udekorowanej flagą państwową RP nie umieszcza się kwiatów, broni białej i nie posypuje się jej ziemią itp.

Na 5 minut przed rozpoczęciem uroczystości pogrzebowej w obiekcie sakralnym rozprowadzający wprowadza i ustawia czteroosobowy posterunek honorowy w odległości kroku od trumny²⁵⁴. Dwóch żołnierzy ustawia się u wezgłowia, a dwóch na wysokości stóp, frontem do trumny. Przy urnie ustawia się dwóch żołnierzy w podobny sposób. Posterunek honorowy towarzyszy trumnie (urnie) do zakończenia ceremonii na cmentarzu²⁵⁵.

Podczas ceremonii świeckiej organizowanej w domu pogrzebowym ustawia się czteroosobowy posterunek honorowy w odległości kroku od trumny, frontem do zebranych²⁵⁶. Przy urnie ustawia się dwóch żołnierzy w podobny sposób. Na posterunku honorowym przy trumnie (urnie) wartę honorową mogą pełnić również żołnierze nie wchodzący w skład wojskowej asysty honorowej oraz przedstawiciele władz państwowych, organizacji pozarządowych i środowisk kombatanckich, przyjaciele zmarłego i inne osoby. Osoby te stają bez nakrycia głowy w sposób ustalony dla wartowników. Zmieniają się co 5-10 minut, a kończą wartę na 5 minut przed rozpoczęciem uroczystości pogrzebowej. Jeżeli w uroczystości biorą udział sztandary jednostek (instytucji) wojskowych, organizacji pozarządowych i środowisk kombatanckich itp. zajmują one miejsca w obiekcie sakralnym (domu pogrzebowym) na 5 minut przed rozpoczęciem ceremonii, a wychodzą przed wyniesieniem trumny (urny). W kondukcie pogrzebowym poczty sztandarowe maszerują przed trumną za pododdziałem wojskowym.

Kondukt pogrzebowy formuje się w następującej kolejności: symbol religijny (np. krzyż) niesiony przez pracownika zakładu pogrzebowego lub pracownika cmentarza, orkiestra²⁵⁷ (trębacz, werblista), kompania honorowa (pododdział honorowy z pocztem sztandarowym/chorągwianym lub pododdział honorowy bez pocztu sztandarowego/chorągwianego), poczty sztandarowe jednostek (instytucji) wojskowych, organizacji pozarządowych i środowisk kombatanckich itp., żołnierze z wieńcami i wiązankami²⁵⁸, żołnierze z poduszkami z upiętymi odznakami orderów i odznaczeń (ustawieni w kolejności starszeństwa orderów i odznaczeń, poczynając od niesionego najbliżej trumny /urny/), ksiądz (mistrz ceremonii), fotografia zmarłego niesiona przez pracownika zakładu pogrzebowego (wyłącznie na życzenie rodziny zmarłego), pojazd z trumną (urną), rodzina zmarłego, pozostali uczestnicy ceremonii. Żołnierze stanowiący wojskową asystę honorową maszerują krokiem pogrzebowym²⁵⁹.

Wojskowa asysta honorowa na cmentarzu ustawia się w szyku rozwiniętym w odległości nie większej niż 50 kroków od grobu lub kolumbarium.

Podczas pogrzebu żołnierza, w czasie składania trumny (urny) do grobu lub urny do kolumbarium trębacz gra trzykrotnie „Hasło WP”.

Podczas pogrzebów osób cywilnych w czasie opuszczania trumny do grobu lub umieszczania urny w kolumbarium werblista gra „Tremolo”, po opuszczeniu trumny do grobu i umieszczeniu urny w kolumbarium trębacz gra utwór „Cisza”.

W trakcie ceremonii z udziałem wojskowej asysty honorowej grobu nie zamyka się. Grób powinien być przykryty specjalną kratą, na której układane są wieńce i wiązanki. Zamknięcie grobu (zamurowanie, zasypanie) następuje dopiero po zakończeniu ceremonii i odprowadzeniu wojskowej asysty honorowej.

W czasie ceremonii pogrzebowych z udziałem wojskowej asysty honorowej delegacje nie ustawiają się za wieńcami i wiązankami oraz nie jest odczytywana kolejność ich składania²⁶⁰.

²⁴³ Dowódca garnizonu kierujący wojskową asystę honorową do udziału w ceremonii pogrzebowej ustala jej elementy w miarę posiadanych możliwości. O składzie asysty należy poinformować organizatora pogrzebu.
²⁴⁴ Jeżeli w składzie wojskowej asysty honorowej występuje sztandar, na jego drzewcu mocowany jest kir.
²⁴⁵ Na wniosek dowódcy jednostki (instytucji) wojskowej.
²⁴⁶ Nie dotyczy żołnierzy poległych w czasie wykonywania misji wojskowych poza granicami państwa.
^246aW sytuacjach uzasadnionych (np. pogrzebu dowódcy jednostki wojskowej, szczególnie zasłużonych żołnierzy, żołnierzy poległych podczas działań poza granicami kraju) dowódca garnizonu właściwego ze względu na miejsce uroczystości pogrzebowej może wydać zgodę na udział wojskowej asysty honorowej z macierzystej jednostki wojskowej.
²⁴⁷ Szef SG WP, Dowódca Generalny RSZ, Dowódca Operacyjny RSZ, Komendant Główny ŻW, Dowódca GW oraz dowódca PKW mogą polecić na znak żałoby opuszczenie flagi państwowej RP do połowy masztu w wyznaczonym miejscu (wyznaczonych jednostkach /instytucjach/ wojskowych). Dotyczy to konkretnego miejsca stacjonowania jednostki (instytucji) wojskowej lub w przypadku PKW – oddziału (bazy), w której poległy żołnierz pełnił służbę.
²⁴⁸ Żałobę narodową obowiązującą na terenie całego kraju ogłasza Prezydent RP. Na znak żałoby na flagach państwowych wywieszanych na budynkach jednostek (instytucji) wojskowych wiąże się kir. Po zakończeniu ceremonii pogrzebowej poległego żołnierza flagi państwowe RP powinny zostać podniesione do szczytu masztów, a kiry rozwiązane na flagach państwowych rozwieszanych.
²⁴⁹ Jeśli rodzina tak zadecyduje, uroczystość pogrzebowa może odbyć się bez ceremonii wystawienia zwłok w domu pogrzebowym.
²⁵⁰ Niedopuszczalne jest przybijanie gwoździem nakrycia głowy do trumny.
²⁵¹ Dotyczy pogrzebu żołnierza. Nakrycie głowy po zakończeniu uroczystości jest przekazywane rodzinie. W przypadku pośmiertnego mianowania na wyższy stopień wojskowy na nakryciu głowy zmarłego powinny być już nowe oznaki stopnia wojskowego.
²⁵² Fotografia zmarłego ma wyłącznie charakter dekoracyjny i po zakończeniu ceremonii powinna zostać przekazana rodzinie zmarłego. Czynność przekazania fotografii nie wymaga specjalnej oprawy ceremonialnej.
²⁵³ Trumnę dekoruje się flagą państwową RP o wymiarach 100 x 240 cm (w przypadku trumny o niestandardowych wymiarach trumnę dekoruje się flagą państwową RP o proporcji 5:8, której brzegi powinny przykrywać krawędzie brzegu wieka trumny). Obowiązek zapewnienia flagi do dekoracji trumny spoczywa na organizatorze uroczystości pogrzebowej. Flaga po zdjęciu z trumny i złożeniu przekazywana jest rodzinie tylko w przypadku pogrzebu żołnierza poległego w czasie wykonywania obowiązków służbowych. Sposób składania flagi państwowej RP umieszczonej na trumnie przedstawiają fotografie zawarte w załączonym zbiorze „Ilustracji”. Trumnę żołnierza poległego podczas działań poza granicami kraju - dekoruje się flagą państwową z godłem RP. Sposób dekoracji trumny flagą państwową RP, banderą wojenną MW i urny przedstawiają fotografie zawarte w załączonym zbiorze „Ilustracji”.
²⁵⁴ Przy trumnie można wystawić również dwuosobowy posterunek honorowy.
²⁵⁵ W ceremonii wyznaniowej zmiana posterunku honorowego następuje w trakcie liturgii w czasie ustalonym z kapelanem. W ceremonii świeckiej moment zmiany posterunku honorowego należy uzgodnić z mistrzem ceremonii.
²⁵⁶ Przy trumnie można wystawić również dwuosobowy posterunek honorowy.
²⁵⁷ Jeżeli w uroczystości pogrzebowej bierze udział orkiestra, to wykonuje ona marsze żałobne.
²⁵⁸ W kondukcie pogrzebowym w pierwszej kolejności ustawia się wieńce i wiązanki od rodziny zmarłego, następnie od przedstawicieli władz państwowych, administracyjnych i samorządowych itp. Liczba wieńców i wiązanek zabieranych przez żołnierzy powinna być ustalona z zakładem pogrzebowym. Żołnierze zabierają i niosą po jednym wieńcu lub wiązance. Pozostałe wieńce i wiązanki zabierają pracownicy zakładu pogrzebowego.
²⁵⁹ Parametry kroku znajdują się w „Indeksie znaczeniowym pojęć”.
²⁶⁰ Wieńce i wiązanki niesione przez żołnierzy oraz inne osoby mogą być przekazywane pracownikom zakładu pogrzebowego, którzy umieszczają je na specjalnie przygotowanej pokrywie grobu.

Po zakończeniu Mszy żałobnej lub Nabożeństwa żałobnego (wystawienia zwłok) pracownicy zakładu pogrzebowego wynoszą trumnę (urnę) – w asyście posterunku honorowego – z obiektu sakralnego (domu pogrzebowego), ustawiają ją w pojeździe (na lawecie²⁶¹) i wraz z uczestnikami uroczystości przejeżdżają na cmentarz, na którym zmarły zostanie pochowany. Kondukt pogrzebowy formuje się na cmentarzu i oczekuje na przyjazd trumny (urny), rodziny zmarłego i uczestników ceremonii pogrzebowej.

Jeżeli obiekt sakralny (dom pogrzebowy) znajduje się niedaleko cmentarza, wojskowa asysta honorowa oczekuje na zakończenie Mszy żałobnej lub Nabożeństwa żałobnego (wystawienia zwłok) przed obiektem sakralnym (domem pogrzebowym). Po zakończeniu Mszy żałobnej lub Nabożeństwa żałobnego (wystawieniu zwłok) przedstawiciel jednostki (instytucji) wojskowej, która wystawiła wojskową asystę honorową, wprowadza do obiektu sakralnego (domu pogrzebowego) żołnierzy po wieńce i wiązanki oraz poduszki z odznakami orderów i odznaczeń. Żołnierze oddają honory, zabierają wieńce i wiązanki oraz poduszki, po czym wychodzą z obiektu sakralnego (domu pogrzebowego) i zajmują wyznaczone miejsca w kondukcie pogrzebowym.

PRZYKŁADOWY SCENARIUSZ:
Przebieg uroczystości:
▪ wprowadzenie wojskowej asysty honorowej (wojskowa asysta honorowa zajmuje wyznaczone miejsca przed obiektem sakralnym /domem pogrzebowym/);
▪ zabranie wieńców i wiązanek oraz poduszek z odznakami orderów i odznaczeń (żołnierze zabierają z obiektu sakralnego /domu pogrzebowego/ wieńce i wiązanki oraz poduszki z odznakami orderów i odznaczeniami, po czym zajmują wskazane miejsca przed obiektem sakralnym /domem pogrzebowym/). ▪ wyniesienie trumny (urny) z obiektu sakralnego (domu pogrzebowego), formowanie konduktu pogrzebowego, (trębacz gra sygnał „Baczność”, wojskowa asysta honorowa oddaje honory, werblista gra „Tremolo”, pracownicy zakładu pogrzebowego wynoszą trumnę /urnę/ z obiektu sakralnego /domu pogrzebowego/ i ustawiają ją w pojeździe /na lawecie/, wynoszą również pozostałe wieńce i wiązanki. Posterunek honorowy zajmuje miejsce po obu stronach pojazdu, rodzina i uczestnicy uroczystości zajmują miejsca za pojazdem z trumną /urną/).
▪ przemarsz konduktu pogrzebowego do grobu;
▪ złożenie trumny /urny/ przed grobem lub kolumbarium (wojskowa asysta honorowa zajmuje wyznaczone miejsca i oddaje honory, pracownicy zakładu pogrzebowego ustawiają trumnę /urnę/ przy grobie lub kolumbarium);
▪ ceremonia przy grobie lub kolumbarium (po ustawieniu trumny /urny/ przy grobie lub kolumbarium wojskowa asysta honorowa przyjmuje postawę swobodną, trębacz gra sygnał „Słuchajcie Wszyscy”, jeżeli w ceremonii bierze udział orkiestra po ustawieniu trumny /urny/ przy grobie lub kolumbarium wykonuje ona hymn RP. Następnie ksiądz odmawia egzekwie pogrzebowe /mistrz ceremonii wygłasza mowę pożegnalną/, po czym wygłaszane są przemówienia okolicznościowe²⁶². W przypadku udekorowania trumny flagą państwową RP po zakończeniu ostatniego przemówienia następuje złożenie flagi. Wojskowa asysta honorowa oddaje honory, flaga po złożeniu przez żołnierzy przekazywana jest przez jednego z nich najwyższemu przełożonemu uczestniczącemu w ceremonii pogrzebowej, który następnie wręcza ją członkowi najbliższej rodziny²⁶³. Po tym akcie następuje złożenie trumny /urny/ do grobu lub kolumbarium. Pracownicy zakładu pogrzebowego opuszczają trumnę do grobu lub wkładają urnę do miejsca przygotowanego w kolumbarium, trębacz gra trzykrotnie „Hasło WP”. Po opuszczeniu trumny do grobu lub wstawieniu urny do kolumbarium pododdział honorowy /drużyna do salwy honorowej/ oddaje salwę honorową, następnie przy akompaniamencie werbla /werblista gra „Tremolo”/ żołnierze oraz pracownicy zakładu pogrzebowego składają na grobie lub w miejscu złożenia urny – wieńce i wiązanki²⁶⁴, trębacz wykonuje sygnał „Śpij Kolego” lub „Cisza” /jeżeli w ceremonii bierze udział orkiestra, to wykonuje ona „Marsz żałobny” Fryderyka Chopina/, po czym wojskowa asysta honorowa odchodzi z miejsca uroczystości. Żołnierze z poduszkami z odznakami orderów i odznaczeń odchodzą od grobu i w pobliżu oczekują na dowódcę uroczystości. Przy grobie lub kolumbarium do czasu zakończenia składania kondolencji rodzinie zmarłego pozostaje posterunek honorowy);
▪ zakończenie uroczystości (dowódca uroczystości odpina z poduszek odznaki orderów i odznaczeń i przekazuje je przedstawicielowi rodziny zmarłego²⁶⁵).

²⁶¹ Nie dotyczy urny.
²⁶² Jeżeli zmarły został pośmiertnie odznaczony lub mianowany na wyższy stopień wojskowy, a order lub odznaczenie (akt mianowania) nie został wręczony wcześniej, to przed przemówieniami pożegnalnymi odczytuje się wyciąg z aktu o nadaniu orderu lub odznaczenia i mianowaniu na kolejny stopień wojskowy oraz przypina się odznakę orderu lub odznaczenia do poduszki. Postanowienie o nadaniu orderów i odznaczeń odczytuje przedstawiciel urzędu nadającego order lub odznaczenie. Żołnierz z poduszką, na której upięta jest odznaka nadanego orderu lub odznaczenia zajmuje miejsce przy grobie.
²⁶³ Dotyczy tylko uroczystości pogrzebowej żołnierza poległego w czasie wykonywania obowiązków służbowych.
²⁶⁴ W czasie ceremonii pogrzebowych delegacje nie ustawiają się za wieńcami i nie jest odczytywana kolejność składania wieńców.
²⁶⁵ Jeżeli istnieje taka możliwość odznaki orderów i odznaczeń przekazywane są dowódcy zmarłego żołnierza, który wręcza je rodzinie.

Jeżeli pogrzeb żołnierza będzie odbywał się w innym garnizonie, organizuje się uroczyste odprowadzenie zwłok żołnierza z udziałem wojskowej asysty honorowej. Msza święta lub Nabożeństwo żałobne (wystawienie zwłok) do czasu wyniesienia trumny (urny) z obiektu sakralnego (domu pogrzebowego) przebiega w taki sam sposób, jak w czasie pogrzebu z wojskową asystą honorową.

Wojskową asystę honorową do ceremonii odprowadzenie zwłok wyznacza się na zasadach obowiązujących dla pogrzebów z wojskową asystą honorową.

PRZYKŁADOWY SCENARIUSZ:
Przebieg ceremonii:
▪ wprowadzenie wojskowej asysty honorowej (wojskowa asysta honorowa zajmuje wyznaczone miejsca przed obiektem sakralnym /domem pogrzebowym/);
▪ wyniesienie trumny (urny) z obiektu sakralnego (domu pogrzebowego) – (trębacz gra sygnał „Baczność”, wojskowa asysta honorowa oddaje honory, werblista gra „Tremolo” /orkiestra wykonuje marsz żałobny/, niosący trumnę /urnę/ – w asyście posterunku honorowego – ustawiają ją na katafalku, rodzina i uczestnicy uroczystości zajmują wskazane miejsca);
▪ ceremonia pożegnania zwłok (po ustawieniu trumny /urny/ na katafalku wojskowa asysta honorowa przyjmuje postawę swobodną, trębacz gra sygnał „Słuchajcie Wszyscy” /jeżeli w ceremonii bierze udział orkiestra po ustawieniu trumny /urny/ na katafalku wykonuje ona hymn RP/, po czym wygłaszane zostają przemówienia pożegnalne. Wojskowa asysta honorowa oddaje honory²⁶⁶, trębacz gra „Hasło WP”, przy akompaniamencie werbla /werblista gra „Tremolo”/ lub marsza żałobnego trumna /urna/ w asyście posterunku honorowego jest przenoszona przed frontem pododdziału do samochodu ustawionego na prawym skrzydle. Pojazd z trumną /urną/ powoli rusza, posterunek honorowy maszeruje obok pojazdu kilka kroków, zatrzymuje się i oddaje honory. Odjazd samochodu z trumną /urną/ kończy ceremonię);
▪ zakończenie uroczystości.

W przypadku, jeżeli Msza żałobna lub Nabożeństwo żałobne (wystawienie zwłok) odbywa się w miejscu uniemożliwiającym przeprowadzenie ceremonii odprowadzenia zwłok (np. brak placu przed obiektem sakralnym, domem pogrzebowym), po wyniesieniu trumny (urny) z obiektu sakralnego (domu pogrzebowego) jest ona ustawiana w pojeździe. Żołnierze wyznaczeni na posterunek honorowy oddają honory. Odjazd pojazdu z trumną kończy uroczystość. Ewentualne przemówienia pożegnalne mogą odbyć się w trakcie Mszy żałobnej lub Nabożeństwa żałobnego (ceremonii wystawienia zwłok).

²⁶⁶ Podczas tej ceremonii może być oddana salwa honorowa.

Wojskową asystę honorową na pożegnanie żołnierza poległego w czasie wykonywania obowiązków służbowych poza granicami państwa wyznacza dowódca PKW, w którym zmarły żołnierz pełnił służbę.

W ceremonii mogą uczestniczyć przedstawiciele sił zbrojnych innych kontyngentów.

Uroczystość pożegnania zwłok żołnierza może odbyć się w zależności od możliwości na płycie lotniska lub innym miejscu.

Wojskową asystę honorową podczas uroczystości może stanowić: kompania honorowa, żołnierze do niesienia trumny (urny), żołnierze wyznaczeni na posterunek honorowy, żołnierze do niesienia poduszek z odznakami orderów i odznaczeń oraz zdjęcia poległego.

PRZYKŁADOWY SCENARIUSZ:
Przebieg ceremonii:
▪ przybycie uczestników ceremonii (zajmują oni wyznaczone miejsca);
▪ wprowadzenie wojskowej asysty honorowej (zajmuje ona wyznaczone miejsce);
▪ przybycie samochodu z trumną (urną) – (wojskowa asysta honorowa oddaje honory);
▪ wyniesienie trumny (urny) z samochodu (żołnierze wyznaczeni do niesienia trumny /urny/ wyjmują ją z pojazdu. Posterunek honorowy zajmuje miejsce przy trumnie /urnie/);
▪ przeniesienie trumny (urny) na katafalk (po zajęciu miejsca przez posterunek honorowy trumna /urna/ zostaje przeniesiona na katafalk. Jeśli istnieją takie możliwości przed trumną /urną/ maszerują żołnierze niosący poduszki z odznakami orderów i odznaczeń oraz zdjęcie poległego. Po ustawieniu trumny /urny/ na katafalku żołnierze niosący trumnę /urnę/ oddają honory i przechodzą na wyznaczone miejsce. Przy trumnie /urnie/ pozostaje posterunek honorowy oraz żołnierze z poduszkami z upiętymi odznakami orderów i odznaczeń, przed trumną /urną/ można również ustawić zdjęcie żołnierza);
▪ ceremonia pożegnania zwłok (po ustawieniu trumny /urny/ na katafalku odtwarzane jest „Hasło WP”²⁶⁷. Wojskowa asysta honorowa przyjmuje postawę swobodną, po czym kapelan wojskowy odmawia modlitwę i wygłaszane zostają przemówienia pożegnalne. Następnie zostaje odtworzony utwór „Śpij Kolego” lub „Cisza”. Wojskowa asysta honorowa oddaje honory. Do katafalku podchodzą żołnierze niosący trumnę /urnę/ i w asyście posterunku honorowego przenoszą ją do samolotu. Odlot samolotu z trumną /urną/ kończy ceremonię²⁶⁸);
▪ zakończenie uroczystości.

²⁶⁷ Z aparatury nagłaśniającej można również odtworzyć hymn RP.
²⁶⁸ Chyba, że względy organizacyjne stanowią inaczej.

Samolot przewożący trumnę żołnierza poległego podczas wykonywania obowiązków służbowych poza granicami państwa po wylądowaniu kołuje w miejsce uroczystości²⁶⁹. Jeżeli na takiej możliwości trumna (urna) wynoszona z samolotu dowożona jest w miejsce uroczystości na lawecie lub w innym pojeździe.

Wojskową asystę honorową podczas uroczystości stanowi: kompania honorowa, orkiestra wojskowa, szpaler reprezentacyjny, żołnierze wyznaczeni na posterunek honorowy, żołnierze do niesienia wieńców i wiązanek, poduszek z odznakami orderów i odznaczeń oraz zdjęcia poległego.

PRZYKŁADOWY SCENARIUSZ:
Przebieg ceremonii:
▪ przybycie rodziny żołnierza i uczestników uroczystości (rodzina żołnierza i uczestnicy ceremonii zajmują wskazane miejsca);
▪ wprowadzenie wojskowej asysty honorowej (wojskowa asysta honorowa zajmuje wyznaczone miejsca);
▪ wyniesienie trumny (urny) z samolotu (po opuszczeniu trapu samolotu na jego pokład wchodzą żołnierze wyznaczeni do wyniesienia trumny /urny/ z samolotu²⁷⁰. W tym czasie posterunek honorowy zajmuje miejsce na wysokości trapu. Bezpośrednio po wyniesieniu trumny /urny/ z samolotu żołnierze niosący ją zatrzymują się, a posterunek honorowy zajmuje miejsce przy trumnie /urnie/. Trębacz gra sygnał „Baczność”, wojskowa asysta honorowa oddaje honory, orkiestra wojskowa wykonuje marsz żałobny /werblista gra „Tremolo”/, niosący trumnę /urnę/ w asyście posterunku honorowego przenoszą ją na specjalnie przygotowany katafalk /w przypadku braku katafalku trumna lub urna może zostać ustawiona w pojeździe w taki sposób, aby była widoczna dla uczestników ceremonii/. Przed trumną /urną/ maszerują żołnierze niosący poduszki z odznakami orderów i odznaczeń oraz zdjęcie poległego);
▪ ceremonia pożegnania zwłok (po ustawieniu trumny /urny/ na katafalku i odejściu żołnierzy niosących ją, posterunek honorowy pozostaje przy trumnie /urnie/, orkiestra wojskowa wykonuje hymn RP /trębacz gra „Hasło WP”/. Wojskowa asysta honorowa przyjmuje postawę swobodną, trębacz gra sygnał „Słuchajcie Wszyscy”. Kapelan wojskowy odmawia modlitwę dokonuje poświęcenia trumny /urny/, po czym wygłaszane zostają przemówienia. Po ostatnim przemówieniu umożliwia się rodzinie poległego podejście do trumny /urny/. Wojskowa asysta honorowa oddaje honory, trębacz gra utwór „Śpij Kolego” lub „Cisza”. Żołnierze niosący trumnę /urnę/ podchodzą do katafalku i przy akompaniamencie marsza żałobnego /werbla/ trumna /urna/ w asyście posterunku honorowego jest przenoszona do samochodu. Pojazd z trumną /urną/ powoli rusza, posterunek honorowy maszeruje obok pojazdu kilka kroków, zatrzymuje się i oddaje honory. Odjazd samochodu z trumną /urną/ do kaplicy /domu pogrzebowego, kostnicy/ kończy uroczystość);
▪ zakończenie uroczystości.

²⁶⁹ Trumna (urna) może być przewożona innymi środkami transportu. Wówczas uroczystość przyjęcia zwłok żołnierza organizowana jest w innym miejscu.
²⁷⁰ Trumna powinna być udekorowana flagą państwową, na której umieszcza się nakrycie głowy zmarłego. Natomiast urnę dekoruje się szarfą biało-czerwoną o wymiarach: 100 x 6 cm. Trumna (urna) może być wynoszona z samolotu przez żołnierzy z PKW, w którym zmarły żołnierz pełnił służbę wojskową.

Po wystawieniu trumny (urny) ze zwłokami (prochami) dam i kawalerów Orderu Wojennego VM lub Orderu KW na katafalku w obiekcie sakralnym (domu pogrzebowym) do trumny (urny) podchodzą żołnierze, którzy dekorują trumnę flagą państwową RP, a urnę biało-czerwoną szarfą.

Po podejściu do ołtarza orszaku liturgicznego (wejściu mistrza ceremonii) Kanclerz Orderu Wojennego VM lub Orderu KW, bądź ich przedstawiciele dekorują trumnę (urnę) wstęgą orderu, trębacz gra „Hasło WP”²⁷¹.

Przebieg ceremonii pogrzebowej odbywa się tak, jak opisano w części dotyczącej pogrzebów z udziałem wojskowej asysty honorowej.

Przed opuszczeniem trumny (urny) do grobu lub umieszczeniu urny w kolumbarium wojskowa asysta honorowa oddaje honory, natomiast osoba, która dekorowała trumnę (urnę) wstęgą orderu, zdejmuje ją z trumny (urny). Następnie żołnierze składają flagę państwową RP²⁷² i odchodzą w wyznaczone miejsce. Po tych czynnościach trumna (urna) zostaje złożona w grobie lub kolumbarium.

Wojskową asystę honorową podczas uroczystości pogrzebowej stanowi: kompania honorowa (pododdział honorowy), orkiestra wojskowa, żołnierze wyznaczeni na posterunek honorowy, żołnierze do niesienia wieńców i wiązanek, poduszek z odznakami orderów i odznaczeń oraz żołnierze do dekoracji trumny flagą państwową RP lub urny biało-czerwoną szarfą.

²⁷¹ W przypadku nieobecności na uroczystości pogrzebowej Kanclerza Orderu Wojennego VM lub Kanclerza Orderu KW, bądź ich przedstawicieli – dowódca garnizonu (jego przedstawiciel), do którego zwrócił się organizator pogrzebu, powinien nawiązać kontakt z Kapitułą Orderu Wojennego VM lub Orderu KW w celu otrzymania wstęgi, którą w imieniu Kanclerza Kapituły udekoruje trumnę (urnę). Sposób udekorowania trumny i urny wstęgą Orderu Wojennego VM przedstawiają fotografie zawarte w załączonym zbiorze „Ilustracji”.
²⁷² W przypadku pogrzebu damy lub kawalera Orderu Krzyża Wojskowego, który poległ podczas pełnienia służby wojskowej flagę państwową RP, po złożeniu przekazuje się członkom najbliższej rodziny.

W przypadku śmierci marynarza wykonującego zadania na morzu (otwartych wodach), żołnierza czasowo zaokrętowanego (np. żołnierza desantu) lub innej osoby przebywającej na okręcie, dowódca okrętu (jednostki pomocniczej) MW ustala z przełożonym termin i sposób pochowania zwłok.

Jeżeli okręt (jednostka pomocnicza) MW wykonuje zadania długookresowe, z dala od portu, należy rozważyć możliwość odebrania zwłok marynarza, żołnierza lub innej osoby – transportem powietrznym lub przekazania ich innej jednostce pływającej.

W przypadku braku możliwości zastosowania powyższych wariantów należy pochować marynarza, żołnierza lub inną osobę na morzu. Powyższą decyzję należy jednak skonsultować w miarę możliwości z najbliższą rodziną zmarłego.

Znaki MW, na znak żałoby, opuszcza się „Do pół” przez cały czas znajdowania się zwłok na okręcie (jednostce pomocniczej) MW, to jest od chwili śmierci członka załogi, zaokrętowanego żołnierza lub innej osoby oraz od momentu przetransportowania jego zwłok na pokład okrętu (jednostki pomocniczej) MW, do godz. 24.00 w dniu pogrzebu, pod warunkiem, że okręt (jednostka pomocnicza) MW będzie przebywał po ceremonii pogrzebowej w morzu lub do zachodu słońca, jeśli po ceremonii pogrzebowej okręt (jednostka pomocnicza) MW zawinie do portu. Znaki „Do pół” opuszczają również inne okręty (jednostki pomocnicze) MW lub innych państw towarzyszące okrętowi (jednostce pomocniczej) MW, na którym odbywa się ceremonia pogrzebowa.

Przed pochowaniem marynarza, żołnierza lub innej osoby w morzu, jego zwłoki zaszywa się w płótno żaglowe, obciąża przy stopach ciężarem oraz okrywa zwłoki marynarza – banderą wojenną (banderą jednostek pomocniczych MW), a żołnierza innego RSZ – flagą państwową RP²⁷³.

W dniach żałoby na okręcie (jednostki pomocniczej) MW należy zachować ciszę, tzn. nie podaje się komend gwizdkiem ani trąbką, a jedynie głosem.

Prędkość okrętu (jednostki pomocniczej) MW w czasie pogrzebu zmniejsza się do minimalnej. W dzienniku zdarzeń dokonuje się adnotacji o pogrzebie, w tym zapisuje się współrzędne miejsca spuszczenia zwłok.

Decyzją przełożonych, zgodnie z powyższym ceremoniałem, mogą być pochowani w morzu także żołnierze zmarli na lądzie.

PRZYKŁADOWY SCENARIUSZ:
Przebieg ceremonii:
▪ przybycie uczestników uroczystości (załoga okrętu /jednostki pomocniczej/ MW ustawia się na zbiórce w wyznaczonym miejscu);
▪ ceremonia pożegnania zwłok (sześciu marynarzy układa przykryte banderą /flagą państwową RP/ zwłoki na drewnianej pochylni, którą ustawia się na przygotowanym wcześniej podwyższeniu. Zwłoki kładzie się na pochylni stopami w kierunku trapu. Odegrany /odtworzony/ zostaje hymn RP. Kapelan /jeśli znajduje się na okręcie lub jednostce pomocniczej MW/ odmawia egzekwie pogrzebowe. Dowódca okrętu /jednostki pomocniczej/ MW wygłasza krótkie przemówienie okolicznościowe);
▪ ceremonia spuszczenia zwłok (sześciu marynarzy wyznaczonych do przenoszenia zwłok podnosi pochylnię ze zwłokami, następnie podchodzi do burty i opiera pochylnię w wyznaczonym miejscu o burtę. Czterech marynarzy stojących najbliżej burty chwyta banderę /flagę państwową RP/ i unosi ją na wysokość klatki piersiowej. Pozostałych dwóch marynarzy, stojących najdalej od burty, trzymając pochylnię, unosi przytrzymywaną część do góry i spuszcza zwłoki do wody. Wojskowa asysta honorowa oddaje honory, odegrane zostaje przez trębacza lub odtworzone „Hasło WP”. W czasie spuszczania zwłok z pochylni bosman okrętowy oddaje świst trapowy, bez względu na rangę chowanego. W tym czasie oddaje się również pierwszy żałobny salut armatni, jeżeli taki salut przysługuje chowanej osobie oraz pozwala na to sytuacja bojowa²⁷⁴. Bandera /flaga państwowa RP/ po złożeniu przez marynarzy²⁷⁵ przekazywana jest przez jednego z nich dowódcy okrętu (jednostki pomocniczej) MW, który po powrocie do macierzystego portu wręcza ją członkowi najbliższej rodziny zmarłego²⁷⁶. Następnie delegacja marynarzy opuszcza wieniec do morza. Na zakończenie ceremonii pogrzebowej odegrany zostaje przez trębacza /odtworzony/ sygnał „Śpij Kolego” lub „Cisza”, po którym wojskowa asysta honorowa odchodzi z miejsca uroczystości);
▪ zakończenie uroczystości.

²⁷³ Zwłoki innych osób nie okrywa się banderą ani flagą państwową RP.
²⁷⁴ Osoby, którym przysługuje żałobny salut armatni oraz ich ilość zostały określone w „Regulaminie służby na okrętach Marynarki Wojennej Rzeczypospolitej Polskiej”.
²⁷⁵ Sposób składania bandery jest podobny do składania flagi państwowej RP podczas uroczystości pogrzebowej.
²⁷⁶ Dotyczy tylko rodziny poległych marynarzy i żołnierzy.