Regulamin musztry Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej

W ugrupowaniu rozwiniętym drużyna występuje w następujących szykach:
a) w szeregu (rys. 24a); b) w dwuszeregu (rys. 24b).

Rys. 24. Ustawienie drużyny: a) w szeregu; b) w dwuszeregu.

W ugrupowaniu marszowym drużyna występuje w następujących szykach:
a) w rzędzie (rys. 25a); b) w kolumnie dwójkowej (rys. 25b).

Rys. 25. Ustawienie drużyny: a) w rzędzie; b) w kolumnie dwójkowej;

Aby ustawić żołnierzy w szyku dowódca zarządza zbiórkę.
Na zapowiedź komendy, np.: „Pierwsza drużyna”, lub na komendę „BACZNOŚĆ” żołnierze zwracają się frontem do dowódcy i przyjmują postawę zasadniczą. Następnie dowódca podaje zapowiedź, np.: „w dwuszeregu”, i staje w postawie zasadniczej w miejscu, w którym chce ustawić pododdział. Na hasło „ZBIÓRKA” żołnierze biegną do dowódcy i stają w nakazanym szyku, w postawie zasadniczej i w tym samym co on kierunku (jeżeli nie nakazał inaczej). Żołnierz prawoskrzydłowy staje z lewej strony dowódcy, a na zbiórce w kolumnie (rzędzie) – za nim. Rozpoczynając formowanie szyku, dowódca wychodzi przed front pododdziału na taką odległość, aby mógł objąć go wzrokiem lub wykonuje wykrok prawą nogą z jednoczesnym zwrotem w lewo.
Aby wyrównać i pokryć w szyku, dowódca podaje komendę „SPOCZNIJ”.
Dowódca może również nakazać zbiórkę w innym miejscu lub kierunku. Określa to w komendzie, np.: „Pierwsza drużyna, w dwuszeregu (w kolumnie dwójkowej), na drodze, prawe skrzydło (czoło) na wysokości trybuny, frontem do hangaru – ZBIÓRKA”. Jeżeli zbiórkę nakazuje się ponownie, można podać komendę „Pierwsza drużyna, w dwuszeregu, na poprzednim miejscu – ZBIÓRKA”.
Aby sformować kolumnę w marszu – na komendę np.: „Druga drużyna, w kolumnie dwójkowej, za mną, w marszu – ZBIÓRKA” – dwójka czołowa maszeruje za dowódcą drużyny w odległości trzech kroków, reszta żołnierzy dołącza do niej.
Dowódca może również nakazać zbiórkę w wyznaczonym miejscu i kierunku marszu, podając komendę np.: „Druga drużyna, w kolumnie dwójkowej, na drodze w kierunku wsi, w marszu – ZBIÓRKA”.

Na komendę „ROZEJŚĆ SIĘ” żołnierze natychmiast rozchodzą się w dowolnych kierunkach. Dowódca może w komendzie określić miejsce, w którym mają przebywać, np.: „Na łąkę – ROZEJŚĆ SIĘ”, „Do namiotów (biegiem) – ROZEJŚĆ SIĘ”, lub kierunek rozejścia się, np.: „Od czoła, w prawo – ROZEJŚĆ SIĘ”, „W tył – ROZEJŚĆ SIĘ”.
Komendę „ROZEJŚĆ SIĘ” można podać w każdym szyku w miejscu lub w marszu.

Równanie i krycie w szyku żołnierze wykonują samoczynnie po komendzie „SPOCZNIJ” albo na komendę „Równaj – W PRAWO (W LEWO)”.
Na komendę „Równaj – W PRAWO (W LEWO)” wszyscy żołnierze jednocześnie i energicznie zwracają głowy w prawo (w lewo), z wyjątkiem prawoskrzydłowego (lewoskrzydłowego), i stają tak, aby prawym (lewym) okiem widzieć tylko swego sąsiada, a lewym (prawym) pierś czwartego od siebie. Po wyrównaniu, na komendę „BACZNOŚĆ” jednocześnie zwracają głowy na wprost.

Odliczanie stosuje się w celu ustalenia stanu liczbowego żołnierzy lub sformowania nowego szyku. Wykonuje się je na komendę np.: „Kolejno – ODLICZ”, „Do dwóch – ODLICZ”. Można także nakazać odliczanie do jakiejkolwiek liczby, np.: „Do trzech (pięciu, dziesięciu) – ODLICZ”.
Na hasło „ODLICZ” żołnierze pierwszego szeregu zwracają jednocześnie głowy na prawo z wyjątkiem prawoskrzydłowego. Żołnierz prawoskrzydłowy pierwszego szeregu zwraca głowę w lewo i zaczyna odliczanie. Pozostali żołnierze pierwszego szeregu, odwracając energicznie głowy z prawej na lewą stronę, podają kolejno liczby, po czym zwracają głowy na wprost i przyjmują postawę swobodną. Natomiast żołnierze drugiego szeregu zwracają uwagę na podaną przez ich poprzedników liczbę, która także ich dotyczy, i wraz z nimi przyjmują postawę swobodną.
Jeżeli dwuszereg jest niepełny, to lewoskrzydłowy drugiego szeregu – po odliczeniu – zwraca głowę w kierunku dowódcy i melduje głośno „Niepełny”.
Aby sprawdzić kolejność ustawienia drużyny (załóg, obsługi), zwłaszcza podczas musztry z pojazdami (sprzętem), można stosować odliczanie funkcyjne na komendę „Funkcjami – OZNAMU!”. Na hasło komendy żołnierze jednocześnie zwracają głowy i wymieniają pełnione funkcje (np.: działonowy-operator, kierowca, strzelec itp.), po czym przyjmują postawę swobodną.

Aby sformować kolumnę dwójkową z żołnierzy maszerujących w rzędzie, stosuje się odliczanie w marszu na komendę „Do dwóch – ODLICZ”. Żołnierze odliczają wówczas, nie zmieniając tempa marszu, i kolejno zwracają głowy w lewo. W podobny sposób wykonuje się w marszu komendę „Kolejno – ODLICZ”.

Odstępowanie nakazuje się, aby ułatwić przegląd żołnierzy lub zapewnić im większą swobodę ruchów w czasie ćwiczeń. Polega ono na zwiększeniu odstępów między żołnierzami o liczbę kroków podaną w komendzie, np.: „Od prawoskrzydłowego (lewoskrzydłowego), pięć (dziesięć) kroków – ODSTĄP” (biegiem – ODSTĄP). Na hasło komendy żołnierze – z wyjątkiem skrzydłowego, od którego zaczyna się odstępowanie – robią w lewo (prawo) zwrot i maszerują (biegną) w nakazanym kierunku, oglądając się przez lewe ramię – każdy na bezpośrednio za nim maszerującego (biegnącego) żołnierza. Po jego zatrzymaniu się następny żołnierz robi tyle kroków, ile podano w komendzie. Następnie zatrzymuje się, robi w prawo (lewo) zwrot, wyrównuje i samorzutnie przyjmuje postawę swobodną.
Podczas odstępowania od środka wskazuje się żołnierza, od którego należy rozpocząć wykonywanie tej czynności. Na komendę, np. „Od szeregowego Malinowskiego, krok – ODSTĄP” lub „Od szeregowego Malinowskiego, w prawo (w lewo), krok – ODSTĄP”, wyznaczony żołnierz mówi „Jestem!” i na sekundę podnosi lewą rękę do poziomu z dłonią ułożoną w płaszczyźnie pionowej. Jeżeli pododdział jest ustawiony w dwuszeregu, lewą rękę podnosi do poziomu również żołnierz kryjący wskazanego z pierwszego szeregu.
Łączenie odbywa się w odwrotnym kierunku niż odstępowanie na komendę, np.: „Do prawoskrzydłowego (lewoskrzydłowego) – ŁĄCZ” (biegiem – ŁĄCZ) lub „Do szeregowego Malinowskiego – ŁĄCZ” (biegiem – ŁĄCZ).

Przesunięcie szyku o krok w przód lub w tył odbywa się na komendę, np.: „Pierwsza drużyna, krok na wprost (w tył) – MARSZ”. Żołnierze robią krok w nakazanym kierunku, nie zmieniając frontu.
Aby przesunąć szyk do przodu o odległość większą niż krok podaje się komendę, np.: „Drużyna, sześć kroków na wprost – MARSZ” lub – jeżeli nie podaje się liczby kroków – „Drużyna, na wprost – MARSZ”. Aby przesunąć szyk w tył na odległość większą niż krok, najpierw należy podać komendę do wykonania zwrotu w tył, a następnie – dotyczącą przesunięcia. Przesunięcie szyku w prawo (lewo) wykonuje się po zmianie frontu szyku.

Zmiany frontu ugrupowania rozwiniętego dokonuje się na komendę, np.: „Drużyna, w prawo (w lewo) zachódź – MARSZ”. Żołnierz skrzydłowy nieruchomego skrzydła zachodzi w miejscu w prawo (w lewo) w takim tempie, aby maszerujący po okręgu mogli zachować równanie. Po dojściu drużyny do odpowiedniego miejsca dowódca podaje komendę „Drużyna – STÓJ”. Zachodzenie odbywa się krokiem zwykłym.

Zmianę ugrupowania w miejscu nakazuje się, gdy żołnierze stoją w postawie zasadniczej.
Z szeregu w rząd przechodzi się na komendę „W prawo – ZWROT”, natomiast z rzędu do szeregu „W lewo – ZWROT”.
Z szeregu w kolumnę dwójkową przechodzi się na komendę „W dwójki, w prawo – ZWROT”. Żołnierze, na których podczas odliczania wypada liczba jeden, robią w prawo zwrot w miejscu, a oznaczeni liczbą dwa wykonują na obsadzie buta prawej nogi i czubku lewego buta część zwrotu w prawo, po czym lewą nogą robią energiczny wykrok w lewo w skos i – odstawiając prawą nogę do lewej – stają na lewo od swych sąsiadów.
Z kolumny dwójkowej do szeregu powraca się na komendę „W szereg, w lewo – FRONT”. Żołnierze, którzy podczas formowania dwójek robili zwrot w miejscu (oznaczeni liczbą jeden), wykonują na obsadzie buta lewej nogi i czubku prawego buta część zwrotu w lewo, po czym prawą nogą robią energiczny wykrok w lewo w skos i – odstawiając lewą nogę do prawej – stają na prawo od swych sąsiadów. Żołnierze oznaczeni liczbą dwa robią zwrot w lewo w miejscu.
Z dwuszeregu w kolumnę dwójkową przechodzi się na komendę „W prawo – ZWROT”, z kolumny dwójkowej do dwuszeregu natomiast na komendę „W lewo – ZWROT”.
Kolumnę dwójkową (rząd) z dwuszeregu (szeregu) formuje się zawsze w prawo; dwuszereg i szereg z kolumny dwójkowej (rzędu) – w lewo.

W marszu z kolumny dwójkowej w rząd przechodzi się na komendę „W rząd – W TYŁ”. Żołnierze z lewego rzędu przesuwają się w takt marszu za swych prawych sąsiadów, zachowując regulaminowe odległości.
Z rzędu w kolumnę dwójkową przechodzi się na komendę „W dwójki – W PRZÓD”. Żołnierze, na których podczas odliczania wypada liczba dwa, przesuwają się w przód na lewo od swych poprzedników. Ustawione w ten sposób dwójki dołączają i kryją dwójkę czołową, która skraca krok bez komendy. Po przyjęciu regulaminowych odstępów i odległości podaje się komendę „Zwykły – KROK”.