Ceremoniał Wojskowy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej

W uroczystościach państwowych, wojskowych, patriotycznych i patriotyczno-religijnych może uczestniczyć wojskowa asysta honorowa¹. Jej udział stanowi ważny element oprawy ceremonialnej tych uroczystości, ma także na celu nadanie im odpowiedniej rangi oraz podniosłego charakteru². Wojskowa asysta honorowa nie może jednak uczestniczyć w przedsięwzięciach mających charakter polityczny.

O udziale wojskowej asysty honorowej w uroczystościach państwowych oraz uroczystościach poza granicami kraju decyduje Minister ON³, a jej skład określa w swoim rozkazie Dowódca Generalny RSZ lub Dowódca GW⁴.

O udziale wojskowej asysty honorowej w pogrzebach członków najwyższych władz państwowych i innych osób zasłużonych dla państwa niebędących żołnierzami decyduje Minister ON⁵, a jej skład określa w swoim rozkazie dowódca garnizonu, właściwego dla miejsca przeprowadzenia uroczystości.

W przypadku pozostałych uroczystości, o udziale wojskowej asysty honorowej decydują dowódcy garnizonów właściwych dla miejsca przeprowadzenia uroczystości, wyznaczając jej skład⁶ zgodnie z posiadanymi możliwościami i uwzględnieniem postanowień niniejszego dokumentu.

Zadania dotyczące udziału wojskowej asysty honorowej w uroczystościach ujmuje się w planach zasadniczych przedsięwzięć jednostki (instytucji) wojskowej. W przypadku uroczystości, które nie zostały ujęte w planie zasadniczych przedsięwzięć, ich organizatorzyy⁹ ierują wnioski o udział wojskowej asysty honorowej do właściwego dla miejsca przeprowadzenia uroczystości dowódcy garnizonu w terminie umożliwiającym sprawne ich przygotowanie i przeprowadzenie¹⁰. W przypadku, gdy w uroczystości planowany jest udział orkiestry wojskowej, kierują wniosek do Dowódcy GW.

Za organizację i przebieg uroczystości odpowiada jej organizator, który uzgadnia scenariusz¹¹ i zakres udziału wojskowej asysty honorowej z dowódcą garnizonu¹² lub jego przedstawicielem. Jeżeli scenariusz uroczystości z udziałem wojskowej asysty honorowej przewiduje udział w niej przedstawicieli najwyższych władz państwowych i wojskowych¹³, należy jego układ konsultować przed zatwierdzeniem z komórką organizacyjną MON realizującą zadania z zakresu ceremoniału wojskowego. Natomiast, gdy podczas uroczystości zaplanowano odczytanie apelu poległych lub apelu pamięci, jego treść należy przedstawić do zatwierdzenia dyrektorowi wyżej wymienionej komórki organizacyjnej MON.

Uroczystości państwowe, wojskowe oraz o charakterze patriotycznym i patriotyczno-religijnym, nawiązujące do rocznic historycznych wydarzeń, można wzbogacić o narrację, w trakcie której podaje się informacje na ich temat¹⁴.

Przeprowadzenie uroczystości można poprzedzić rekonesansem z udziałem organizatora, dowódcy odpowiedzialnego za udział wojskowej asysty honorowej, osób odpowiedzialnych za inne elementy uroczystości (sztandary, inne pododdziały, delegacje, zespoły artystyczne itp.) oraz przedstawicieli służb porządkowych. W trakcie rekonesansu omawia się i uzgadnia zagadnienia dotyczące przygotowania miejsca uroczystości, jego dekorację, sposób ustawienia wojskowej asysty honorowej, pocztów sztandarowych, uczestników uroczystości, mając na uwadze godny i sprawny jej przebieg. Określając skład i miejsce ustawienia wojskowej asysty honorowej należy dążyć do właściwego jej wyeksponowania oraz zapewnienia szacunku symbolom państwowym i wojskowym. Uwzględnia się także przebieg uroczystości (meldunki, odczytanie apelu, wręczanie wyróżnień itp.). Ponadto należy przyjmować założenie, że przy dużej liczbie zaplanowanych do złożenia w czasie uroczystości wieńców i wiązanek, pierwsze z nich niosą i składają żołnierze, a pozostałe - samodzielnie delegacje w kolejności ustalonej przez organizatora.

Podczas uroczystości umundurowani funkcjonariusze innych ministerstw i służb oraz członkowie organizacji pozarządowych (np. harcerze, strzelcy) mogą razem z żołnierzami pełnić wartę na posterunkach honorowych¹⁵, a także nieść oraz składać wieńce i wiązanki itp. Wystawienie posterunków honorowych w miejscu uroczystości powinno nastąpić przed wprowadzeniem sztandarów oraz kompanii honorowej (pododdziału honorowego).

Do udziału w uroczystościach z udziałem wojskowej asysty honorowej zaprasza się gości honorowych, którzy powinni zająć miejsca na trybunie honorowej lub w innym godnym miejscu. Jeżeli na uroczystość zaproszone są damy i kawalerowie Orderu Wojennego VM lub Orderu KW należy traktować ich jako gości honorowych.

W uroczystościach mogą brać także udział wojskowe sztandary historyczne¹⁶, sztandary organizacji pozarządowych, środowisk kombatanckich, uczelni, szkół itp., które wprowadza się w miejsce uroczystości przed wejściem kompanii honorowej (pododdziału honorowego), a odprowadza po jej odejściu (chyba, że względy organizacyjne stanowią inaczej).

Jeżeli w uroczystości bierze udział przełożony może mu być złożony meldunek¹⁷, jeżeli scenariusz uroczystości to przewiduje¹⁸. Wówczas przełożony powinien przybyć na miejsce uroczystości, jako ostatni z gości honorowych. Po zakończeniu uroczystości może on przyjąć defiladę kompanii honorowej i orkiestry wojskowej.

Oprawa muzyczna uroczystości z udziałem wojskowej asysty honorowej realizowana jest przez orkiestrę wojskową lub muzyków orkiestry wojskowej: trębacza (trębaczy), werblistę (werblistów). Muzyka może być wykonywana na żywo lub odtwarzana z nagrań orkiestr wojskowych. Repertuar uroczystości stanowią: hymny i pieśni hymniczne, fanfary i sygnały wojskowe, marsze, piosenki i pieśni o tematyce wojskowej i patriotycznej¹⁹.

Uroczystość może rozpocząć się hymnem RP i/lub podniesieniem flagi państwowej RP na maszt. W innych przypadkach dopuszczalne jest odegranie przez trębacza „Hasła WP”. Podczas uroczystości wykonuje się lub odtwarza wszystkie zwrotki i refren hymnu RP. W szczególnie uzasadnionych przypadkach można wykonywać lub odtwarzać tylko pierwszą zwrotkę i refren hymnu RP. Podczas obchodów świąt państwowych, uroczystości wojskowych oraz o charakterze patriotycznym i patriotyczno-religijnym wszyscy żołnierze, z wyjątkiem dowódców uroczystości, dowódców kompanii honorowych (pododdziałów honorowych) oraz żołnierzy wchodzących w skład posterunków honorowych, pocztów flagowych, orkiestr wojskowych i obsługi technicznej, odśpiewują tekst hymnu RP. Przed uroczystościami można podnosić na maszt chorągiew, proporzec Szefa SG WP (podczas jego obecności) lub flagę RSZ w rejonie stacjonowania (bazowania) jednostki wojskowej. Podczas ich podnoszenia odgrywane (odtwarzane) jest „Hasło WP”²⁰.

Jeżeli formuła uroczystości tak przewiduje, uroczystość może rozpocząć oficjalne powitanie uczestników przez organizatora. Następnie mogą odbyć się elementy charakterystyczne dla danej ceremonii: przemówienia okolicznościowe, modlitwy, apel pamięci lub apel poległych, składanie wieńców i wiązanek²¹ itp.

Po złożeniu ostatniego wieńca lub wiązanki powinien zostać odegrany (odtworzony) sygnał „Śpij Kolego” lub „Cisza”.

Na zakończenie uroczystości orkiestra wykonuje utwór okolicznościowy. Podczas uroczystości, których organizatorem jest WP, należy odegrać „Pieśń Reprezentacyjną Wojska Polskiego”²².

Jeżeli w uroczystości nie bierze udział orkiestra (trębacz) wszystkie utwory i sygnały mogą być odtwarzane z aparatury nagłaśniającej.

Na zakończenie uroczystości jej organizator dziękuje uczestnikom za przybycie, po czym następuje odprowadzenie wojskowej asysty honorowej oraz pocztów sztandarowych.

Planując udział wojskowej asysty honorowej w uroczystości, należy uwzględnić przedsięwzięcia dodatkowe, które zaplanował jej organizator (np. występ artystyczny, koncert). Przedsięwzięcia te mają zazwyczaj charakter nieoficjalny i powinny być przeprowadzone przed rozpoczęciem części oficjalnej lub po odprowadzeniu wojskowej asysty honorowej z miejsca uroczystości.

W przypadku, gdy jednostka wojskowa nie posiada sztandaru wojskowego lub dowódca garnizonu nie ma możliwości skierowania wojskowej asysty honorowej, dowódca jednostki wojskowej, w uzasadnionych przypadkach, może zorganizować uroczysty apel lub uroczystą zbiórkę bez udziału wojskowej asysty honorowej. Należy wówczas zapewnić właściwe udekorowanie i oflagowanie miejsca uroczystości oraz odtworzenie podczas uroczystego apelu hymnu RP („Hasła WP”) oraz innych pieśni i sygnałów.

¹ Wojskową asystę honorową może stanowić: kompania honorowa, pododdział honorowy z pocztem sztandarowym lub pocztem chorągwianym Wojska Polskiego, zwanym dalej „pocztem chorągwianym”, lub bez pocztu sztandarowego (pocztu chorągwianego), orkiestra wojskowa (trębacz, werblista), poczet sztandarowy (chorągwiany, flagowy, banderowy, proporcowy, buńczuka, trąbki), posterunek honorowy (oficerski, podoficerski, żołnierski, z bronią lub bez broni). Ponadto w uroczystościach mogą wziąć udział żołnierze stanowiący szpaler reprezentacyjny (z bronią lub bez broni), żołnierze do składania wieńców i wiązanek, żołnierze do niesienia odznak orderów i odznaczeń oraz żołnierze do posługi liturgicznej. Jeżeli w uroczystościach bierze udział inna orkiestra (trębacz, werblista), nie wchodzi ona w skład wojskowej asysty honorowej. Chorągiew Wojska Polskiego, zwana dalej „chorągwią”, jest używana w sytuacjach określonych w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 4 maja 2009 r. w sprawie sposobu używania znaków Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1133 oraz z 2020 r. poz. 2192). Chorągwi na drzewcu w składzie wojskowej asysty honorowej należy używać analogicznie jak sztandaru wojskowego (dotyczy to również oddawania honorów chorągwią, jak i oddawania przez pododdziały i żołnierzy honorów chorągwi). Żołnierz niosący chorągiew na drzewcu nosi bandolier zgodny ze wzorem zawartym w wyżej wymienionym rozporządzeniu. Jeżeli w składzie wojskowej asysty honorowej jest poczet sztandarowy, to nie występuje w niej poczet chorągwiany (nie dotyczy uroczystości wręczenia chorągwi w jednostce wojskowej).
² Formularz wniosku o skierowanie wojskowej asysty honorowej do udziału w uroczystości zawiera załącznik nr 1.
³ Podejmując decyzję, Minister ON może zasięgnąć opinii przewodniczących organizacji i środowisk kombatanckich, właściwych organów publicznych (rządowych lub samorządowych) lub kierowników urzędów centralnych.
⁴ Nie dotyczy pogrzebów. Skład wojskowej asysty honorowej na uroczystości pogrzebowe wyznacza dowódca garnizonu w porozumieniu z organizatorem uroczystości.
⁵ Podejmując decyzję, Minister ON może zasięgnąć opinii rodziny zmarłego, organizatora uroczystości pogrzebowej, przewodniczących organizacji i środowisk kombatanckich, właściwych organów publicznych (rządowych lub samorządowych) lub kierowników urzędów centralnych.
⁶ Dowódca garnizonu ustala również rodzaj umundurowania, w jakim występuje oficjalna delegacja wojskowa oraz wojskowa asysta honorowa podczas uroczystości z zachowaniem obowiązujących przepisów ubiorczych.
⁹ Władze państwowe, samorządowe, organizacje pozarządowe, środowiska kombatanckie, kościoły, związki wyznaniowe, instytucje, uczelnie, szkoły i inni partnerzy społeczni.
¹⁰ Wybrane elementy „Ceremoniału Wojskowego...” mogą być stosowane wobec funkcjonariuszy Służby Wywiadu Wojskowego i Służby Kontrwywiadu Wojskowego, w zakresie określonym przez szefów tych służb.
¹¹ Wzór scenariusza uroczystości o charakterze patriotycznym, patriotyczno-religijnym lub religijnym zawiera załącznik nr 2.
¹² Do zadań dowódcy garnizonu należy kierowanie całokształtem zadań związanych z udziałem wojskowej asysty honorowej w czasie przygotowania i przeprowadzenia uroczystości państwowych, wojskowych oraz patriotyczno-religijnych i uroczystości pogrzebowych.
¹³ Wzór scenariusza uroczystości z udziałem przedstawicieli najwyższych władz państwowych i wojskowych zawiera załącznik nr 3.
¹⁴ Narrator (konferansjer) może prowadzić także inne uroczystości z udziałem wojskowej asysty honorowej, podczas których przedstawia jej uczestnikom m.in. informację o miejscu uroczystości, przebiegu i kolejności poszczególnych jej elementów oraz prezentuje wojskową asystę honorową, poczty sztandarowe i gości honorowych.
¹⁵ Żołnierze pełniący wartę na posterunku honorowym powinni stać najbliżej pomnika, tablicy pamiątkowej itp.
¹⁶ Wojskowe sztandary historyczne wypożyczane są z Muzeum Wojska Polskiego lub innych muzeów i podczas uroczystości są noszone przez wytypowanych żołnierzy.
¹⁷ Podczas podchodzenia do składania meldunku oraz przeglądu pododdziałów może być grany (odtwarzany) „Marsz Generalski”.
¹⁸ Zagadnienia dotyczące zasad, sposobu oraz osób, którym powinny być składane meldunki podczas uroczystości o charakterze wojskowym zawarte są w „Regulaminie Ogólnym Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej”. W przypadku przybycia na uroczystość innych osób niż wymienione we wskazanym dokumencie organizator uroczystości powinien je przywitać i traktować jako gości honorowych.
¹⁹ W sprawie udziału w uroczystości orkiestry wojskowej jej organizator występuje do Dowódcy GW. ²⁰ Flagę RSZ można podnieść na maszt oraz odegrać (odtworzyć) hymn RSZ także w innym momencie uroczystości, jednak dopiero po odegraniu hymnu RP i podniesieniu na maszt flagi państwowej RP.
²¹ Liczbę delegacji składających wieńce i wiązanki oraz kolejność ich składania ustala organizator uroczystości.
²² Nie dotyczy uroczystości pogrzebowych.